Làm dân mới được nghe thật lòng


Đã từng tham gia điều hành trong Chính phủ, nay ông Vũ Khoan (nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Phó Thủ tướng) thường thể hiện quan điểm của mình trên báo chí trước những vấn đề “nóng” bằng góc nhìn không ngoài cuộc. Đâu là động lực để vị cựu chính khách này xuất hiện trên báo chí, ông Vũ Khoan nói:

+ Cũng giống như bất kỳ người dân nào, tôi cũng luôn trăn trở với công việc của đất nước và tha thiết mong muốn nước nhà ngày càng phát triển. Vả lại hiện nay nước ta đang phải đối mặt với không ít khó khăn thách thức, đứng trước những bược ngoặt mới, làm sao có bình tâm được không? Hơn thế nữa thế giới đang thay đổi rất nhanh chóng, sâu rộng, vậy Việt Nam ta sẽ định vị như thế nào, làm sao có thể thờ ơ được? Các phương tiện thông tin đại chúng là nơi có thể bộc bạch những điều mình bức xúc nhất với hy vọng đông đảo độc giả, khán giả cũng chia sẻ và những người cần biết sẽ biết thêm một luồng suy nghĩ nữa. Ngoài ra nhiều báo, đài cũng chủ động yêu cầu, “đặt hàng”, nhiều khi tôi muốn né tránh cũng không được.

Tôi chọn con đường làm người tự do


- Sau khi rời ghế lãnh đạo, nhiều chính khách thường tham gia các hội nghề nghiệp, còn ông thì sao?
+ Tôi chọn con đường làm người tự do. Nhiều hội, trường, viện, các doanh nghiệp trong và cả ngoài nước có mời tôi tham gia hoặc làm “cố vấn” nhưng tôi đều từ chối và trả lời vui rằng, “không có gì để được vấn và không dại gì mà cố”. Thực ra tôi không muốn bị ràng buộc, vả lại thông tin, kiến thức cũng cạn dần, khó bề góp phần thực chất được. Ngay việc tham gia các cộc hội thảo, diễn đàn, tôi cũng chỉ chọn cái nào thấy mình thực sự có thể đóng góp được thì mới tham gia. Tôi dành nhiều thời gian đi giảng bài ở Học viện Ngoại giao và một số lớp, trường khác để truyền lại kiến thức và kinh nghiệm của mình cho các thế hệ sau, đồng thời cũng buộc trí não không lão hóa quá nhanh. Điều vui nhất là qua các hoạt động đó cảm nhận được niềm hứng thú, không khí đối thoại cởi mở và sôi nổi của các em sinh viên.

- Ông từng nói rằng hiện nay ông có ba việc thú: một là, tiếp xúc với thanh niên, sinh viên; hai là dự các cuộc hội thảo khoa học và ba là, tiếp xúc với các doanh nghiệp. Những cuộc tiếp xúc đó giúp điều gì cho ông?
+ Qua các cuộc tiếp xúc ấy có thể cảm nhận được hơi thở cuộc sống. Trước kia đi họp trịnh trọng ngồi trên đoàn chủ tịch, nhiều khi phải nghe những câu khuôn sáo, dù muốn cũng không có điều kiện tiếp xúc trực tiếp, nghe được những tâm tình sâu kín nên không cảm nhận được. Nay thì nghe được nhiều điều tâm tình thực. Các bạn trẻ bây giờ rất thông minh, có kiến thức rộng và suy nghĩ táo bạo, thế hệ chúng tôi thời còn trẻ không được như thế. Một điểm rất khác nữa là các bạn trẻ ngày nay rất mạnh dạn, bộc trực. Những cuộc tiếp xúc đó còn cung cấp cho mình nhiều thông tin sống động và bổi bổ cho mình nhiều kiến thức mới mẻ.

- So với thời kỳ ông tham gia lãnh đạo Chính phủ, dường như đến nay nhận thức của ông đã có bước phát triển khác?

+ Vạn vật biến động không ngừng. Thời điểm tôi làm trong Chính phủ chưa vấp phải lạm phát cao, sự phát triển kinh tế tuy ẩn chứa nhiều khiếm khuyết nhưng tương đối ổn định; nay tình hình có khác. Chúng ta đang chứng kiến nhiều sự đổi thay khách quan cả ở trong lẫn ngoài nước; nhận thức con người cũng không đứng yên, có thể trước kia chỉ nhận thức được đến đó thôi, nay nhận thức rõ thêm; vả lại trước kia “làm quan”, dù muốn hay không người dân cũng khó bộc bạch hết nỗi lòng với mình nên không thể biết hết được. Khi về “làm dân”, có thể tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội khác nhau nên nghe được tiếng nói thật lòng. Có ba yếu tố khách quan như vậy chứ không phải khi về nghỉ rồi thì “đổi gió”, “đổi cờ” gì đâu.

- Như ông nói khi về “làm dân” thì được nghe những tiếng nói thật lòng. Xin được hỏi rất thật: Mọi người đã nói với ông điều gì về những vấn đề quốc kế dân sinh hiện nay; Có điều gì về bộ máy quản lý hành chính các cấp mà trước đây ông chưa được nghe?
+ Làm sao kể hết được nhưng tiếc rằng, nói chung là giọng trầm, ai ai cũng ta thán về khó khăn đời sống và làm ăn, đâu cũng không hài lòng về nạn tham nhũng, lãng phí, quan liêu mà gay gắt nhất là sự thất thoát "khủng" ở một số Tập đoàn Nhà nước. Gập bà con trồng nhãn lồng thì than rằng thu hoạch xong chẳng lãi lờ là bao; những người lái xe tắc xi thì kêu giá xăng cao và đi đâu cũng cấm đoán; gập doanh nghiệp thì kêu trời về lãi suất ngân hàng; gặp thanh niên thì chất vấn về công ăn việc làm nếu không có "quan hệ"... Còn phần nhiều chẳng quan tâm mấy đến các câu chuyện cao siêu về sự "ổn định vĩ mô", "tăng trưởng hợp lý". Cái đáng mừng là ai cũng muốn nước ta mạnh giầu lên, mọi người đều bầy tỏ sự sục sôi trước những biến động trên Biển Đông. Điều đó nói lên rằng, dù khó khăn, chật vật nhưng lòng yêu nước của dân ta không hề nguội lạnh!


Còn về bộ máy hành chính thì nhiều người ta thán rằng có những việc không thấy bàn tay quản lý của chính quyền địa phương đâu, nhưng nếu người dân cần cái gì thì lại phải “qua nhiều bàn tay”. Vẫn tình trạng "nhà ta ta cứ xây", "ông quy tắc" có xuất hiện thì chỉ cần "làm việc" là xong, nắp cống mất gần hết, hè đường thì được các "ông phường" cho thuê làm bãi đỗ xe cả.


- Về quan hệ giữa cán bộ với người dân, nhiều ý kiến cho rằng nơi này, nơi khác còn có những biểu hiện vô cảm?

+ Có thể người này, người khác có chuyện đó những kết luận chung là “vô cảm” thì e rằng hơi nặng đối với những người đang làm việc. Tôi được biết nhiều đồng chí cũng hết sức lo lắng, trăn trở về công việc chung, nhưng có khi chưa nắm bắt được hết ngóc ngách của cuộc sống. Rối chất lượng bộ máy quản lý ở các cấp, các ngành cũng chưa cao, sơ hở còn nhiều, thậm chí có nơi còn bị đồng tiền thao túng. Nhiều khi cứ tưởng bộ máy quản lý của ta rất chặt chẽ, vậy mà vẫn để cho người nước ngoài tự do vào trồng rừng, nuôi thủy sản, thu mua sản phẩm ở những vị trí hết sức nhạy cảm. Nghị quyết đúng, chính sách hay, nhưng quản lý như vậy thì rất đáng ngại.

- Không chỉ những vấn đề quốc gia đại sự, ngay trong cuộc sống hàng ngày người dân rất ngại khi phải đến các cơ quan công quyền để giải quyết thủ tục hành chính?+ Khi còn làm việc, gia đình tôi cũng từng bị “hành”, đến khi nghỉ càng “thấm” hơn. Có khi chỉ vì một thủ tục hành chính đơn giản nhưng người dân rất vất vả, bị hành hạ. Tôi có bà bạn học, ông chồng là đại tá quân đội chẳng may qua đời mà không khai tử được chỉ vì phường bảo hết tờ khai tử rồi. Lúc bấy giờ Phó Chủ tịch Quốc hội Đặng Quân Thụy từng là bạn chiến đấu tới thăm biết chuyện bèn “truy” thì lại được giải quyết! Đó, những chuyện “không thể tin được” vẫn diễn ra hàng ngày, làm người dân rất bức xúc.

Khen hay chê là chuyện bình thường


- Đọc các bài báo của ông, dễ dàng cảm nhận được người viết đang rất nóng lòng trước những bộn bề của đất nước hôm nay?
+ Bức xúc lắm mới viết chứ. Viết ra chưa biết độc giả đón nhận thế nào nhưng ít nhất nó cũng nói lên được tâm tư của mình. Tất nhiên tôi không bao giờ đặt mình vào tâm thế người ngoài cuộc để nói. Năm ngoái tôi có viết bài về vấn đề đầu tư công, đề cập đến tình trạng đầu tư “theo phong trào”. Trước khi phân tích căn nguyên của vấn đề và gợi ý giải pháp, tôi đã bộc bạch rằng: “Viết bài này, tôi không nghĩ mình là người ngoài cuộc mà phần nào đó còn là một “tội đồ”, vì đã từng tham gia lãnh đạo Chính phủ nhưng bản thân chưa nhận thức được đầy đủ tình hình và chưa đóng góp hữu hiệu vào việc hạn chế, ngăn chặn tình trạng hao công tốn của đó”.

- Trước đây khi viết bài góp ý văn kiện Đại hội XI của Đảng, ông kể rằng đã chuyện trò với nhiều người dân bình thường để xem tâm tư của họ ra sao, qua đó thấy rằng: Đã là văn kiện chính thức đương nhiên phải mang tầm lý luận nhưng dù thế nào đi nữa cũng nên sát với những suy tư của người dân bình thường. Vậy, khi được nghe nói thật thì ông thường xử lý thông tin như thế nào để đưa vào bài viết của mình?

+ Tôi thường cố thẩm định xem những điều người ta nói là cá biệt hay phổ biến rồi đối chiếu với các văn kiện xem có "khớp" không rồi nêu ý kiến đề xuất tại các cuộc hội thảo, họp hành và nếu tiện thì viết bài.

- Với những bài viết của mình mà được xuất phát từ suy tư của người dân bình thường, ông thấy độc giả đón nhận và phản hồi như thế nào?

+ Thật khó tự đánh giá, vả lại bạn đọc ở khắp mọi nơi, làm sao mình biết được hết? Tuy nhiên cũng có những ý được hưởng ứng như vấn đề về đầu tư theo "phong trào", tái cấu trúc kinh tế, sử dụng nhân tài, nhiệt huyết và sự tình táo trong quan hệ quốc tế, trong ngoại giao khó có được chuyện "hậu sinh khả uý"... Nhiều người đã trực tiếp gặp, bày tỏ đồng tình, còn những người không tán thành chắc không ít nhưng có lẽ thấy "tế nhị" nên không nói thẳng với mình.

- Độc giả rất đa dạng, với những bài viết của ông, nhiều người ngợi khen nhưng có thể sẽ có người chê, ông nghĩ sao nếu có độc giả chê bài viết của “nhà báo Vũ Khoan”?

+ Điều đó là rất bình thường, không như vậy mới lạ! Ngay trong gia đình cũng ít khi “đồng thuận” hoàn toàn nữa là trong xã hội. Tôi chỉ xin hai điều: một là, tôi không phải là nhà báo, những bài viết chỉ là bộc bạch “ý kiến bạn đọc” mà thôi, có chê trách gì xin không lấy thước đo áp dụng với nhà báo; còn những ý kiến chia sẻ có người đồng tình, có người không là lẽ tự nhiên; hai là, xin không gắn với các cương vị cũ của tôi, nay tôi chỉ là thường dân, hãy suy xét như ý kiến của một người dân.

Cơ chế trách nhiệm không rõ


- Theo ông, nguyên nhân chính khiến cho những bức xúc trong xã hội từ chuyện lớn cho đến chuyện nhỏ chậm được giải quyết là vì sao?

+ Cơ chế trách nhiệm không rõ. Cái gì cũng đổ cho người khác và ai làm gì cũng chả làm sao. Cái đó mà không giải quyết được thì bộ máy sẽ còn như thế. Bao giờ người cán bộ, công chức ý thức thực sự rằng, người dân đóng thuế để nuôi anh, giao cho anh làm nhiệm vụ đó mà anh không hoàn thành thì phải bị nghiêm trị, nếu chỉ “kiểm điểm, rút kinh ngiệm” chung chung thì chẳng bao giờ lập lại được trật tự trong bộ máy.

- Làm thế nào để sửa đổi được cơ chế trách nhiệm?

+ Cơ chế do con người làm ra, tất cả đều trong tay chúng ta, vấn đề là có quyết tâm chính trị để làm không. Tôi thấy Quốc hội lần này có cái rất hay là xem xét việc bỏ phiếu tín nhiệm hàng năm đối với những người được Quốc hội bầu và phê chuẩn. Việc này rất đáng được hoan nghênh; nếu làm được thì buộc cán bộ ngay ở cấp cao phải tăng cường trách nhiệm hơn nữa trong công việc chung, từ đó tạo ra sự chuyển động tích cực của toàn bộ hệ thống./.