Một thoáng Mozambique

Đại lộ Hồ Chí Minh nằm ở trung tâm Thủ đô Maputo, Mozambique. Dài khoảng hơn một cây số, tuyến phố này mang đến cho du khách những nét chấm phá của xã hội Mozambique thu nhỏ. 

Có một nhà thờ rất đẹp nằm ở ngã tư với khuôn viên rộng và cây xanh. Ở đất nước hơn 24 triệu dân này, khoảng 50% dân số theo đạo Thiên Chúa, đạo Tin lành, còn lại là đạo Hồi và các tôn giáo khác. Phía bên kia đường là tòa nhà công sở mang dáng dấp kiến trúc phương Tây, gợi lại quá khứ thuộc địa Bồ Đào Nha chưa xa của Mozambique. 

Cũng ở ngã tư có một building xây dựng dở dang. Maputo đang phát triển với mức tăng trưởng GDP thực tế khoảng 7% mỗi năm. Nhiều tòa nhà cao tầng được xây lên, đường phố đầy ô tô, kiến trúc và giao thông trong bản giao hưởng mà có những người chơi dường như chưa thuộc hết nhạc. Người dân thân thiện và dĩ nhiên là dáng vẻ Châu Phi đầy sức sống.

 Mozambique tuyên bố trở thành nước Cộng hòa độc lập năm 1975. Hầu như toàn bộ người Bồ Đào Nha phải rời đi. Và sau đó đất nước này rơi vào cuộc nội chiến cho đến đầu thập niên 1990… Trong giai đoạn Mozambique tăng trưởng kinh tế ổn định những năm gần đây, các nhà đầu tư từ Trung Quốc nhanh chân vào đất nước giàu tài nguyên và nhiều ngành công nghiệp còn sơ khai này. Một thống kê không chính thức cho hay hiện có khoảng 500 công ty Trung Quốc làm ăn ở Mozambique. Về phía Việt Nam có 2 công ty là tập đoàn Viettel và Hapro đang đầu tư trong lĩnh vực viễn thông và thương mại.

Người Việt ở Mozambique quen gọi tên nước bạn là Mô. Ở Mô hiện có khoảng 200 người Việt định cư lâu dài, chưa kể số làm cho Viettel và Hapro. Trong đó, 53 người mở cửa hàng buôn bán nhỏ, 6 sinh viên học tiếng Bồ Đào Nha, và nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực giáo dục, y tế.
Bà con người Việt ở Mô kể bạn gần như không dùng hóa chất trong nông nghiệp nên khá yên tâm là rau sạch, thịt sạch. Chỉ có điều muỗi hơi bị nhiều. Trong văn hóa của bạn, giờ giấc thường “cao su” khá nặng, nhưng cũng có nhiều chuyện đáng suy ngẫm. Một chuyên gia người Việt đã làm việc 18 năm ở Universidade Eduardo Mondlane - trường đại học đầu tiên (lập 1962) và cũng là trường đại học lớn nhất Mozambique - kể rằng cơ sở hạ tầng và không gian học thuật của đại học này rất tốt. Ví dụ nhỏ là 18 năm qua ông chưa bao giờ gặp phải chuyện gọi điện xin điểm hoặc những biểu hiện tương tự. Universidade Eduardo Mondlane là nơi đào tạo tầng lớp tinh hoa cho Mozambique, bao gồm các quan chức chính phủ, những người làm việc cho các tổ chức quốc tế… Hiện Mozambique đang rất cần chuyên gia giáo dục, y tế có bằng tiến sĩ sang làm việc, bạn sẵn sàng đài thọ một năm học tiếng Bồ Đào Nha ở Maputo.

Đơn vị tiền tệ của Mô là Metical. Ở nhà nghe nói USD không tiêu được khi sang đây. Nhưng vào thực tế thì tờ bạc xanh được “Ok” ở mọi nơi, từ khách sạn cho đến chợ trời, người bán hàng rong trên phố. Hàng lưu niệm phổ biến là tượng gỗ, phù điêu gỗ, các con thú đặc trưng Châu Phi bằng gỗ và mặt nạ đủ kiểu. Mấy anh chàng bán hàng ở chợ trời thì đúng như ở ta thường hay nói là “to cao…”, nhưng bán hàng rất khéo léo, mặc cả thả ga.
Một lần trên phố, tôi giơ tay ra hiệu xin chụp hình cô gái đang băng qua đường. Lại gần cô nói “Nị hảo”. Tôi vội đính chính “Viet Nam”. Cô gái cười tươi “Viet Nam, my friend”.
(Tháng 3/2016)
Võ Văn Thành