Tàu sân bay, giải Oscar & quyền lực mềm của nước Mỹ


Đầu tuần này, thứ hai ngày 5/3, buổi sáng diễn ra lễ trao giải Oscar lần thứ 90 theo giờ Việt Nam, cũng là thời điểm tàu sân bay Mỹ vào vịnh Đà Nẵng trong chuyến thăm lịch sử kể từ năm 1975.

Hôm ấy là một ngày dài tôi xem người Mỹ trình diễn. Từ sáng sớm đến chiều tối dán mắt vào màn hình xử lý các thông tin về tàu sân bay và sau bữa tối, nằm trên đi văng coi HBO chiếu lại lễ Oscar đến nửa đêm.
Một cảm giác thú vị, khi tôi nhìn thấy Jane Fonda và Helen Mirren được mời lên trao tượng vàng danh hiệu Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Gương mặt nổi bật của Hollywood từng đi đầu trong phong trào phản đối Chiến tranh Việt Nam - Jane Fonda năm nay 80 tuổi và xuất hiện thật “sang chảnh” ở lễ Oscars trong bộ váy dài màu trắng cùng mái tóc bồng.
Thời gian đã làm việc của nó, nhưng bà Jane 2018 vẫn lưu giữ khá tốt thần thái của cô Jane quyến rũ đến Hà Nội vào năm 1972 khói lửa; ngồi trên mâm pháo cười đùa với các chú bộ đội xung quanh.
Hoa Kỳ cùng các hàng không mẫu hạm uy lực nhất thế giới của họ đã thua trận trong chiến tranh Việt Nam. Và 40 năm sau, được sự đồng ý của chủ nhà, người Mỹ cử tàu sân bay đến Đà Nẵng trong sứ mệnh hoà bình.
Các đời tổng thống Hoa Kỳ kể từ Thế chiến hai đều nhiệt thành khẳng định và nỗ lực cho vai trò nổi bật của Mỹ trên thế giới, cả bằng súng đạn và sức ảnh hưởng thông qua văn hoá.
Những giá trị Mỹ thể hiện qua chính trị, ngoại giao và đặc biệt là phim ảnh, âm nhạc, sách báo trở thành “quyền lực mềm” – điều ngày càng được họ ưa dùng như một xu thế.
Cho đến khi ông Donald Trump vào Nhà trắng, trong giới phân tích nhiều người lo ngại là nhà lãnh đạo này sẽ đi ngược lại xu thế đó, quay lưng lại với những giá trị vốn gắn với nước Mỹ như là một xã hội mở và tự do. Thay vì trách nhiệm với thế giới, giờ đây “nước Mỹ trên hết”…
Đặc biệt với chủ trương xoá bỏ hầu hết chính sách lớn được thiết lập từ thời chính quyền ông Obama, rút khỏi các cơ chế đa phương về thương mại và biến đổi khí hậu, không ít ý kiến cho rằng ông Trump sẽ xa lánh khu vực ASEAN, làm ngược lại chính sách tái cân bằng, xoay trục sang châu Á của người tiền nhiệm.
Thực tế có vẻ như đang chứng minh điều ngược lại. Tháng 11/2017, chưa đầy một năm sau lễ nhậm chức, Tổng thống Donald Trump đến Đà Nẵng dự APEC và thực hiện chuyến công du 11 ngày qua 5 nước châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam và Philippines). Đây được xem là chuyến đi dài nhất của một tổng thống Mỹ đến châu Á 25 năm qua.
Trong chuyến đi này, ông Trump đã công bố chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương lần đầu tiên vào ngày 5/11 tại căn cứ quân sự Yokota ở Tokyo (Nhật Bản) và sau đó nhắc lại ở Đà Nẵng, khi phát biểu ở Hội nghị cấp cao APEC.
Nhìn trên bản đồ thì có vẻ như chiến lược mới mà ông Trump đưa ra là một phiên bản mở rộng của “tái cân bằng châu Á - Thái Bình Dương”, chứ không phải ngược lại.
Chuyến thăm tàu sân bay Mỹ qua một số nước Đông Nam Á cũng như bài phát biểu của ông Trump ở Đà Nẵng, đã cho thấy tầm nhìn toàn cầu của người Mỹ dù dưới tên gọi nào và lên kế hoạch từ bao lâu, tính liên tục của nó là rất rõ ràng.
Ngày nay người Mỹ hiện diện cùng với tàu to súng lớn nhưng không hẳn chỉ để phô trương “quyền lực cứng”. Các thuỷ thủ của họ tràn với bờ với ví căng phồng đô la, ở trong các khách sạn 4-5 sao. Nhiều thuỷ thủ hoạt động như các đại sứ ngoại giao nhân dân khi đến thăm trẻ em nhiễm chất độc màu da cam ở Đà Nẵng; ru các em ngủ, đút cho các em ăn; hát “Nối vòng tay lớn” bằng tiếng Việt… Video nữ thuỷ thủ hát “Nối vòng tay lớn” và bật lửa zippo bán trên tàu sân bay Mỹ là hai trong số các hình ảnh được share nhiều trên mạng xã hội những ngày qua. Thậm chí đại sứ Mỹ Daniel J. Kritenbrink còn nói đùa trên fb rằng “lần sau, chắc chắn chúng tôi phải mang nhiều bật lửa zippo hơn trong các chuyến thăm của mình!”.
Chia sẻ của ông Daniel J. Kritenbrink, “chúng tôi thật sự cảm động bởi những tình cảm nồng ấm cũng như sự quan tâm mà chúng tôi nhận được trong suốt chuyến thăm”, chắc không chỉ là lời nói ngoại giao.
Thế giới chưa thể đoán định được những gì tổng thống Donald Trump sẽ làm trong Nhà trắng những năm tới. Nhưng thế giới biết chắc chắn rằng tàu sân bay Mỹ và phim Hollywood luôn “ăn khách”.
Người Mỹ sẽ tiếp tục “Cứng” và “Mềm” như vậy. Còn chúng liệu có đủ cứng cáp, mềm mại và cân bằng.
Võ Văn Thành
(March 5, 2018) The Nimitz-class aircraft carrier USS Carl Vinson arrives in Da Nang, Vietnam for a scheduled port visit. U.S. Navy