Uber ra đi, chuyện gì ở lại?


Sài Gòn tháng 6 năm 2014, trong một ngày hè nóng nực, nhóm làm việc của Uber bắt tay vào những công việc đầu tiên để chinh phục thị trường hơn 90 triệu dân. Họ có tất cả 4 người ngồi trong văn phòng rộng 8m2.
“Hàng tuần, chúng tôi chỉ mong tìm được 10-20 tài xế, và suy nghĩ mọi cách tăng trưởng với chi phí tiết kiệm nhất, như việc giới thiệu bạn bè để nhận chuyến đi miễn phí hoặc là tự tay phát tờ rơi”, ông Đặng Việt Dũng, cựu Tổng giám đốc Uber Việt Nam nhớ lại.
Đến đầu mùa hè năm nay, Uber đã có khoảng hơn 6.000 xe và 4 triệu người dùng ở thị trường Việt Nam. Cùng với Grab với khoảng 30.000 xe, đà tăng trưởng của hai tay chơi mới nổi này đã khiến các hãng taxi truyền thống ở Việt Nam hoảng hốt.
Nhưng đây là thời gian để nói lời tạm biệt.
Sau 5 năm kể từ khi tấn công vào thị trường Đông Nam Á, tháng 3 này, Uber chính thức rút lui thương hiệu khỏi thị trường 600 triệu dân, chấp nhận “bán mình” cho Grab và nhận 27,5% cổ phần của đối thủ. Tất nhiên, cuộc chia tay này của Uber bao gồm cả thị trường Việt Nam.
Có vô vàn vấn đề mà Uber, Grab và các công ty quản lý ứng dụng gọi xe phải đối mặt ở thị trường Đông Nam Á. Trong đó, ở Việt Nam, đây là thời điểm thử thách và có thể mang tính quyết định.
Mấy năm qua, Bộ Giao thông cho phép các hãng Uber, Grab hoạt động theo hình thức thí điểm xe hợp đồng điện tử, với 4 địa phương đăng ký tham gia là Hà Nội, Quảng Ninh, Khánh Hoà và TP HCM. Ở góc độ nào đó, đây có thể xem như những ngày tháng “trăng mật” khi người dùng háo hức với loại hình vận tải ứng dụng công nghệ mới; các hãng đổ tiền khuyến mãi, giảm giá cước để giành thị phần; tài xế đổ xô tham gia công việc mưu sinh khả dĩ; cơ quan chức năng chưa siết quản lý…
Ngày vui không kéo dài mãi. Đến khi thương hiệu Uber, Grab tràn ngập đường phố thì các hãng taxi truyền thống phản ứng mạnh mẽ. Lúc này cũng xuất hiện một số vụ xâm hại hành khách, trong khi hãng quản lý ứng dụng gọi xe phản ứng rất chậm hoặc phủi tay. Tiền chiết khấu cho tài xế giảm. Cơ quản quản lý nhà nước bắt đầu cấm Uber, Grab trên một số tuyến phố theo giờ, thậm chí tính biện pháp hạn chế đà tăng trưởng đầu xe của các hãng này.
Và đây cũng là lúc Bộ Giao thông đang sửa đổi Nghị định 86 về kinh doanh vận tải bằng xe ôtô. Thông điệp được cấp có thẩm quyền đưa ra rất rõ ràng và cứng rắn. Một là, hoan nghênh việc sử dụng công nghệ mới để hoạt động dịch vụ vận tải, nhưng phải đảm bảo đúng pháp luật, đúng trách nhiệm các bên; công khai về giá cước, nộp thuế đầy đủ cho nhà nước.
Hai là, phải xử lý được vấn đề trách nhiệm của Uber, Grab trong quản lý lái xe, đặt sự an toàn của hành khách lên trên hết.
Ba là, xem xét việc quản lý Uber, Grab như taxi truyền thống. “Nếu họ chấp nhận chịu sự quản lý như taxi truyền thống thì chúng ta đồng ý. Nếu họ không chấp hành nghiêm thì mời họ ra khỏi Việt Nam”.
Với tinh thần chỉ đạo trên, có thể nhìn thấy trước Nghị định 86 sẽ được sửa đổi theo hướng siết chặt quản lý đối với các hãng taxi công nghệ.
Câu hỏi đặt ra là, siết như thế nào thì phù hợp với không chỉ Uber, Grab mà rộng hơn với “nền kinh tế chia sẻ” đang phát triển như một xu thế không thể đảo ngược - xu thế ứng dụng công nghệ vào sản xuất kinh doanh.
Bên cạnh Uber, Grab thì dịch vụ chia sẻ phòng Airbnb cũng có sự phát triển đáng kể ở Việt Nam. Theo một ước tính, khoảng 6.500 cơ sở tham gia Airbnb ở Việt Nam tính đến tháng 6/2017.
Trên thị trường không chỉ có các tay chơi nước ngoài, nhiều công ty trong nước đã và đang phát triển các ứng dụng theo mô hình kinh tế chia sẻ. Đơn cử như, Rada phát triển ứng dụng điện thoại kết nối người dùng với các nhà cung cấp dịch vụ sửa chữa điện tử, điện lạnh, xây dựng…; AloDoctor là một ứng dụng chăm sóc sức khỏe, kết nối người dùng với bác sĩ chuyên khoa…
Bài toán với các cơ quan quản lý lúc này không chỉ cần sự cứng rắn mà cần tầm nhìn với một xu thế kinh tế công nghệ, nhằm phát huy điểm mạnh và hạn chế bất cập của nó.
Hiện theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang soạn thảo Đề án về mô hình kinh tế chia sẻ với nội dung: Đánh giá thực trạng và khung pháp lý, chính sách; đề xuất một số giải pháp phát triển, phân công nhiệm vụ cụ thể cho bộ ngành, địa phương. Đề án này sẽ được lấy ý kiến các chuyên gia trong và ngoài nước, hoàn thiện để trình Chính phủ trong tháng 6/2018.
Thoáng chút bâng khuâng khi xoá app Uber ra khỏi điện thoại, và tôi nghĩ rằng, dù sao “làn gió” mà công ty này thổi đến Việt Nam cũng đã mang đến nhiều cảm hứng về "kinh tế chia sẻ".
Võ Văn Thành